Αν κάποιος βασίστηκε στα κυρίαρχα δυτικά μέσα ενημέρωσης για να παρακολουθήσει τα γεγονότα στην Ουκρανία τα τελευταία οκτώ χρόνια, τότε οι πιθανότητες είναι ότι αυτά που ξέρει είναι λάθος. Παρά -ή, μάλλον, επειδή- η αναταραχή στην Ουκρανία είναι σε περίοπτη θέση τόσο στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ όσο και στην εσωτερική πολιτική τους τα τελευταία χρόνια, η ιστορία της χώρας και οι συνεχιζόμενες εσωτερικές συγκρούσεις της ήταν από τις πιο προπαγανδισμένες για το δυτικό κοινό.

Ο Dr. Volodymyr Ishchenko, κοινωνιολόγος και ερευνητικός συνεργάτης στο Ινστιτούτο Ανατολικοευρωπαϊκών Σπουδών, έχει περάσει χρόνια γράφοντας για την ουκρανική πολιτική, το κίνημα Euromaidan του 2014 στη χώρα και την διαρκή «διασταύρωση» των διαδηλώσεων, των κοινωνικών κινημάτων, της επανάστασης και του εθνικισμού.

Πρόσφατα μίλησε με τον Branko Marcetic του Jacobin για το τι πρέπει να καταλάβει το δυτικό κοινό για την Ουκρανία και τη συνεχιζόμενη διεθνή αντιπαράθεση γύρω από αυτήν.

BM: Γιατί οι Ουκρανοί αξιωματούχοι και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν τόσο διαφορετική στάση στο ζήτημα των προοπτικών μιας ρωσικής εισβολής από ό,τι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο;

VI: Η ρωσική εξαναγκαστική διπλωματία και οι στρατιωτικές ενισχύσεις είναι μόνο ένα μέρος αυτού, διότι υπάρχουν επίσης παράλληλες διπλωματικές ενέργειες. Ένα άλλο μέρος είναι αυτή η εκστρατεία των μέσων ενημέρωσης σχετικά με την επικείμενη εισβολή, η οποία έχει τη δική της αυτόνομη λογική, καθοδηγείται από διαφορετικά συμφέροντα και δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως αντικειμενική αντανάκλαση των ρωσικών ενεργειών. Έχει επίσης αυτόν τον ενισχυτικό, κλιμακούμενο χαρακτήρα. Ο πρωταρχικός στόχος αυτής της εκστρατείας δεν είναι πιθανότατα καν η Ρωσία ή η Ουκρανία, αλλά η Γερμανία, η οποία υποτίθεται ότι είναι πιο κοντά στους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ [Οργανισμός Βορειοατλαντικού Συμφώνου].

Η Ουκρανία στην αρχή δεν πρόσεξε καν αυτή την εκστρατεία στα δυτικά μέσα ενημέρωσης. Στη συνέχεια προσπάθησε να την εκμεταλλευτεί ζητώντας περισσότερα όπλα και ζητώντας προληπτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Μόλις πριν από περίπου δύο ή τρεις εβδομάδες η ουκρανική κυβέρνηση άρχισε να κάνει πολύ σαφείς δηλώσεις ότι η εισβολή δεν είναι πραγματικά επικείμενη, ότι βρισκόμαστε υπό ρωσική απειλή από το 2014 και το έχουμε συνηθίσει αυτό, και ότι σύμφωνα με τις πληροφορίες τους, η απειλή αυτή δεν είναι μεγαλύτερη από ό,τι ήταν την άνοιξη του περασμένου έτους (κατά το προηγούμενο στάδιο της ρωσικής ανάπτυξης, η οποία έγινε πολύ δημόσια με πολύ σαφείς προθέσεις).

Αυτή η εκστρατεία των δυτικών μέσων ενημέρωσης είχε πολύ ουσιαστικές και αρνητικές συνέπειες για την ουκρανική οικονομία. Το ουκρανικό νόμισμα έχει αρχίσει να υποτιμάται, οι επενδυτές έχουν αρχίσει να φεύγουν -ιδιαίτερα από την ουκρανική αγορά ακινήτων- και η κυβέρνηση έχει φοβηθεί αρκετά ότι ακόμη και χωρίς πραγματική εισβολή, η ουκρανική οικονομία μπορεί να βρεθεί σε αρκετά σοβαρό πρόβλημα και μόνο από αυτό. Αλλά δεν θα το έπαιρνα ως απλή στρατηγική εξαπάτηση.

ΒΜ: Γιατί η Ουκρανία είναι τόσο σημαντική χώρα, τόσο για τη Ρωσία, όσο και για τη Δύση και τις Ηνωμένες Πολιτείες;

VI: Οικονομικά, η Ουκρανία είναι στην πραγματικότητα μια μεγάλη αποτυχία. Αν κοιτάξετε τους οικονομικούς δείκτες, η Ουκρανία είναι πιθανώς μία από τις πολύ, πολύ λίγες χώρες στον κόσμο που δεν έχει φτάσει στο επίπεδο του κατά κεφαλήν ΑΕΠ του 1990. Υπήρξε μια τεράστια οικονομική ύφεση τη δεκαετία του ’90 και στη συνέχεια η Ουκρανία απέτυχε να αναπτυχθεί όπως οι γείτονές της στην Ανατολική Ευρώπη. Δεν ζούμε καλύτερα από ό,τι στο τέλος της Σοβιετικής Ένωσης, σε αντίθεση με την Πολωνία, για παράδειγμα, ή ακόμη και τη Ρωσία ή τη Λευκορωσία.

Για τη Ρωσία και για τις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι ένα μέρος μέσω του οποίου μεταφέρεται φυσικό αέριο. Υπήρχαν κάποιες πρωτοβουλίες για μια τριμερή κοινοπραξία: Η Ρωσία ως προμηθευτής φυσικού αερίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση ως καταναλωτής και η Ουκρανία ως διαμετακομιστικό έδαφος. Αυτές τορπιλίστηκαν τη δεκαετία του ’90 και του 2000, ιδίως από την ουκρανική πλευρά, και το αποτέλεσμα ήταν ότι η Ρωσία απλώς κατασκεύασε αρκετούς αγωγούς γύρω από την Ουκρανία. Ο Nord Stream 2 είναι ίσως ο πιο επικίνδυνος αγωγός  για την Ουκρανία τώρα, επειδή μπορεί να καταστήσει τους ουκρανικούς αγωγούς παρωχημένους.

Από στρατιωτική άποψη, η Ρωσία λέει ότι η Ουκρανία μπορεί να είναι σημαντική, διότι αν το ΝΑΤΟ αρχίσει να αναπτύσσει επιθετικά όπλα, υπάρχουν πύραυλοι που μπορούν να φτάσουν στη Μόσχα σε πέντε λεπτά από το ουκρανικό έδαφος. Η αμυντική στρατηγική της Ρωσίας επί αιώνες ήταν η επέκταση, προκειμένου να ωθήσει τα σύνορά της όσο το δυνατόν δυτικότερα, δημιουργώντας στρατηγικό βάθος. Αυτό το βάθος ήταν που οδήγησε τις εισβολές του Ναπολέοντα Βοναπάρτη και του Αδόλφου Χίτλερ στην αποτυχία – αν και οι σύγχρονοι πόλεμοι δεν διεξάγονται με τον ίδιο τρόπο που διεξάγονταν πριν από μισό ή δύο αιώνες.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Ουκρανία είναι ένα δυνητικό «θερμό πεδίο» κατά της Ρωσίας. Εάν η Ουκρανία δημιουργεί εντάσεις με τη Ρωσία, μπορεί να τη φθείρει και να την αποδυναμώσει, αναγκάζοντας τη Μόσχα σε μια εκτροπή πόρων από άλλα κρίσιμα σημεία, όπως για παράδειγμα σε μια περίπτωση σινομαερικανικής κλιμάκωσης. Κάποιοι σχολιάζουν τώρα αρκετά κυνικά: «Γιατί να μην αφήσουμε τους Ρώσους να εισβάλουν στην Ουκρανία και να κάνουμε την Ουκρανία ένα άλλο Αφγανιστάν για τη Ρωσία;». Η Ρωσία θα ξόδευε πολλούς πόρους, θα δεχόταν κυρώσεις -πιθανότατα ο Nord Stream θα ήταν επίσης υπό κυρώσεις- και δεν είναι τόσο ξεκάθαρο για πόσο καιρό η Ρωσία θα επιβίωνε από μια σημαντική κλιμάκωση στην Ουκρανία. Αυτός μπορεί να είναι ένας λόγος για τον οποίο αυτός ο πόλεμος [στην περιοχή του Ντονμπάς] συνεχίζεται για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα: δεν υπάρχει πραγματικό ενδιαφέρον για τη διακοπή του. Υπήρχαν αρκετές ευκαιρίες να το πράξουν το 2019 και το 2015, και η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν έκανε όσα μπορούσε.

BM: Ποια είναι η σχέση μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας, δεδομένου ότι η μακρά και περίπλοκη ιστορία των χωρών διαμορφώνει τόσες πολλές από τις πολιτικές και πολιτιστικές διαιρέσεις της σύγχρονης Ουκρανίας;

VI: Δεν υπάρχει κάτι στο οποίο να συμφωνούν όλες οι πλευρές σε αυτό το ερώτημα. Κάποιοι άνθρωποι της Αριστεράς, όπως κάποιοι Ουκρανοί μαρξιστές τον εικοστό αιώνα, υποστήριξαν ότι η Ουκρανία ήταν ρωσική αποικία, και τουλάχιστον στη Ρωσική Αυτοκρατορία την εκμεταλλεύονταν οικονομικά. Αυτή ήταν μια διαφορετική ιστορία κατά τη διάρκεια της Σοβιετικής Ένωσης, όταν η Ουκρανία αναπτύχθηκε πραγματικά πολύ γρήγορα και κατέληξε να είναι ένα από τα πιο ανεπτυγμένα μέρη της χώρας. Αυτός ήταν και ένας από τους λόγους για τους οποίους η μετασοβιετική κρίση ήταν τόσο σοβαρή. Άλλοι θα έλεγαν ότι η Ουκρανία μοιάζει περισσότερο σαν τη Σκωτία με την Αγγλία, και απέχει πολύ από τη σύγκριση της σχέσης μεταξύ των δυτικών μητροπόλεων και των αποικιών τους στην Αφρική ή την Ασία, ή ακόμη και μεταξύ της Ρωσίας και της Κεντρικής Ασίας, ή της Ρωσίας και της Σιβηρίας.

Για πολλούς Ρώσους, η Ουκρανία αποτελεί μέρος της αντίληψής τους για το ρωσικό έθνος. Απλώς δεν θα μπορούσαν να φανταστούν τη Ρωσία χωρίς την Ουκρανία. Στη Ρωσική Αυτοκρατορία, υπήρχε αυτή η ιδέα ότι οι Ρώσοι, οι Ουκρανοί και οι Λευκορώσοι ήταν τρία μέρη του ίδιου λαού. Και αυτό το αφήγημα επαναλήφθηκε πρόσφατα από τον Βλαντιμίρ Πούτιν, σε άρθρο του όπου υποστήριξε ότι Ουκρανοί και Ρώσοι είναι απλώς ένας λαός, τεχνητά χωρισμένος.

Αυτή η αφήγηση έχει μακρά ιστορία στη ρωσική αυτοκρατορική σκέψη. Από αυτή την άποψη, θα μπορούσατε να δείτε τις σχέσεις μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας ως έναν ανταγωνισμό τουλάχιστον δύο σχεδίων οικοδόμησης έθνους. Το ένα λέει ότι η Ουκρανία δεν είναι μέρος της Ρωσίας, οι Ουκρανοί είναι ξεχωριστός λαός. Αυτή η αφήγηση είναι η πιο κυρίαρχη στην Ουκρανία αυτή τη στιγμή. Ωστόσο, αυτό το σχέδιο οικοδόμησης έθνους δεν έχει επιτύχει πλήρως -παρά τις τρεις επαναστάσεις που είχαν πολύ ισχυρό περιεχόμενο οικοδόμησης έθνους, οι οποίες συνέβησαν το 1990, το 2004 και το 2014. Μια άλλη αφήγηση είναι ότι οι Ουκρανοί είναι στην πραγματικότητα μέρος κάποιας μεγαλύτερης ανατολικοσλαβικής ενότητας και ότι αυτό το σχέδιο οικοδόμησης έθνους δεν υλοποιήθηκε λόγω της αδυναμίας εκσυγχρονισμού της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.

Ωστόσο, αυτή η συζήτηση απασχολεί μόνο ένα μικρό μέρος της ουκρανικής κοινωνίας, ειδικά τους διανοούμενους. Για τους απλούς Ουκρανούς, δεν είναι το εξέχον ζήτημα. Σύμφωνα με δημοσκοπήσεις που διενεργούνται εδώ και τριάντα χρόνια από την ανεξαρτησία της Σοβιετικής Ένωσης, τα ζητήματα των θέσεων εργασίας, των μισθών και των τιμών βρίσκονται στην κορυφή, ενώ η ταυτότητα, η γλώσσα, οι γεωπολιτικές σχέσεις, η ΕΕ, η Ρωσία και το ΝΑΤΟ βρίσκονταν πάντα στην τελευταία θέση της λίστας των ουκρανικών προτεραιοτήτων.

ΒΜ: Ορισμένοι σχολιαστές λένε ότι επειδή η ακροδεξιά δεν είχε μεγάλη επιτυχία στις εκλογές μετά το Μαϊντάν, ο ρόλος της στη χώρα είναι αμελητέος. Πόσο αληθές είναι αυτό;

VI: Ο ρόλος των ακροδεξιών στην ουκρανική πολιτική είναι σημαντικός, μέσω της άμεσης πίεσης στην κυβέρνηση και της διάδοσης αφηγήσεων. Αν κοιτάξετε τις πραγματικές πολιτικές που ανέπτυξε η κυβέρνηση μετά το Μαϊντάν, θα δείτε το πρόγραμμα των ακροδεξιών κομμάτων, ιδιαίτερα την αποκομμουνιστικοποίηση, την απαγόρευση του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ουκρανίας και την ουκρανοποίηση, που σημαίνει την εκτόπιση της ρωσικής γλώσσας από την ουκρανική δημόσια σφαίρα. Πολλά πράγματα για τα οποία η ακροδεξιά έκανε εκστρατεία πριν από το Μαϊντάν εφαρμόστηκαν από ονομαστικά μη ακροδεξιούς πολιτικούς.

Η ακροδεξιά είναι μια αντιστάθμιση για την έλλειψη επαναστατικών αλλαγών μετά την επανάσταση. Αν αρχίσεις, για παράδειγμα, να αλλάζεις κάτι στην ιδεολογική σφαίρα -μετονομασία δρόμων, απομάκρυνση κάθε σοβιετικού συμβόλου από τη χώρα, απομάκρυνση των αγαλμάτων του Βλαντιμίρ Λένιν που στέκονταν σε πολλές ουκρανικές πόλεις- δημιουργείς μια ψευδαίσθηση αλλαγής χωρίς στην πραγματικότητα να κινείσαι προς την κατεύθυνση των προσδοκιών του λαού.

Τα περισσότερα από τα κόμματα στην Ουκρανία είναι στην πραγματικότητα εκλογικές μηχανές συγκεκριμένων πελατειακών δικτύων. Οι ιδεολογίες είναι συνήθως εντελώς άσχετες. Δεν είναι μάλιστα δύσκολο να βρει κανείς πολιτικούς που έχουν αλλάξει μεταξύ εντελώς αντίθετων στρατοπέδων στην ουκρανική πολιτική αρκετές φορές κατά τη διάρκεια της καριέρας τους.

Τα ακροδεξιά κόμματα στην Ουκρανία, αντίθετα, έχουν συγκεκριμένα ιδεολογία, και αυτή τη στιγμή είναι ίσως τα πιο οργανωμένα, έχοντας στους κόλπους τους και τα πιο ενεργά τμήματα της κοινωνίας με ισχυρή παρουσία στους δρόμους. Μετά το 2014, απέκτησαν επίσης τους πόρους και για βίαιες επιχειρήσεις: Απέκτησαν τις δυνατότητες να δημιουργήσουν ένοπλες παραστρατιωτικές μονάδες και ένα ευρύ δίκτυο εκπαιδευτικών κέντρων, θερινών κατασκηνώσεων, χώρων ψυχαγωγίας και περιοδικών.

Αυτή η υποδομή δεν υπάρχει ίσως σε καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Μοιάζει περισσότερο με την ακροδεξιά της δεκαετίας του 1930 στην Ευρώπη παρά με τη σύγχρονη ευρωπαϊκή ακροδεξιά πολιτική – η οποία δεν βασίζεται τόσο πολύ στην παραστρατιωτική βία, αλλά αντίθετα είναι ικανή να κερδίσει ένα αρκετά μεγάλο μέρος του εκλογικού σώματος.

ΒΜ: Ποιες είναι μερικές από τις παρεξηγημένες ή άγνωστες πτυχές της επανάστασης του Euromaidan του 2014 που το δυτικό κοινό μπορεί να μην γνωρίζει;

VI: Στη Δύση, αυτή που έχει γίνει κυρίαρχη είναι η αφήγηση των επαγγελματικών ΜΚΟ, οι οποίες αποτέλεσαν σημαντικό μέρος της εξέγερσης του 2014. Αλλά σίγουρα δεν αντιπροσώπευαν όλη την ποικιλομορφία αυτής της εξέγερσης και αντιπροσώπευαν ακόμη λιγότερο την ποικιλομορφία αυτής της μεγάλης χώρας. Σύμφωνα με τις αφηγήσεις τους, επρόκειτο για μια δημοκρατική, ειρηνική επανάσταση ενάντια σε μια αυταρχική κυβέρνηση υπό την ηγεσία του Βίκτορ Γιανουκόβιτς, ο οποίος είναι ίσως ένας από τους ελάχιστους κυβερνήτες στον κόσμο που ανατράπηκε από δύο επαναστάσεις.

Αυτή η αφήγηση των επαγγελματικών ΜΚΟ και των εθνικοφιλελεύθερων διανοουμένων υιοθετήθηκε από τα δυτικά μέσα ενημέρωσης και τους δυτικούς αξιωματούχους, εν μέρει επειδή αυτό ήθελαν να ακούσουν. Και οι δυτικοί αξιωματούχοι υποστήριξαν την επανάσταση του Μαϊντάν αρκετά ανοιχτά. Για την ΕΕ εκείνη η στιγμή, ήταν αρκετά εμπνευσμένη, διότι ενώ οι άνθρωποι στην Ελλάδα έκαιγαν τις σημαίες της ΕΕ, οι άνθρωποι στην Ουκρανία τις κυμάτιζαν.

Από την άλλη, ο φόβος για τους εθνικιστές ενέπνευσε τις διαδηλώσεις κατά του Μαϊντάν στα νοτιοανατολικά τμήματα της Ουκρανίας. Η Ρωσία αποφάσισε να προμηθεύσει και, σε μια κρίσιμη στιγμή, να παρέμβει και να αποτρέψει την ήττα των αυτονομιστών ανταρτών στην περιοχή. Το αποτέλεσμα είναι ότι ένα μέρος του Ντονμπάς, μιας ανατολικής ουκρανικής, βαριά βιομηχανικής και αστικής περιοχής, βρίσκεται τώρα υπό τον έλεγχο των λεγόμενων λαϊκών δημοκρατιών που θα πρέπει να θεωρούνται λίγο πολύ ως ρωσικά κράτη-μαριονέτες.

ΒΜ: Ποιες είναι οι ελπίδες σας για το πώς μπορεί να επιλυθεί αυτή η κρίση;

VI: Η ελπίδα μου είναι ότι θα υπάρξει ειρηνική επίλυση της κρίσης. Όλοι πρέπει να ελπίζουμε ότι οι Ρώσοι δεν θα ξεκινήσουν μια ανόητη εισβολή και δεν θα αρχίσουν να κλιμακώνουν, όχι μόνο στο Ντονμπάς αλλά και ακόμη περισσότερο.

Οποιαδήποτε πρόοδος στην εφαρμογή των συμφωνιών του Μινσκ – οι οποίες αφορούν τον τρόπο ενσωμάτωσης των φιλορωσικών αυτονομιστικών περιοχών πίσω στην Ουκρανία – θα ήταν σίγουρα χρήσιμη για την αποκλιμάκωση. Παρόλο που οι περισσότεροι Ουκρανοί δεν είναι ευχαριστημένοι με τις συμφωνίες του Μινσκ -κυρίως επειδή έχουν αποδειχθεί αναποτελεσματικές από το 2015 και δεν έχουν φέρει ειρήνη στο Ντονμπάς, όχι ότι οι περισσότεροι Ουκρανοί τις θεωρούν εγγενώς απαράδεκτες- οι πραγματικές διαμαρτυρίες κατά των συμφωνιών του Μινσκ ήταν αρκετά μικρές και δεν υποστηρίχθηκαν πραγματικά από την πλειοψηφία των Ουκρανών.

Αλλά μέχρι στιγμής, η Ουκρανία δεν θέλει να αποδεχτεί το Μινσκ. Βρίσκει διάφορες δικαιολογίες για να μην κάνει αυτό που συμφώνησε να κάνει μαζί με τη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Ρωσία. Ένας από τους λόγους είναι οι πολύ σαφείς βίαιες απειλές από την ακροδεξιά στην Ουκρανία, η οποία αντιλαμβάνεται το Μινσκ ως συνθηκολόγηση. Για τους εθνικιστές, «Μινσκ» σημαίνει αναγνώριση της πολιτικής ποικιλομορφίας της Ουκρανίας – ότι οι διαφωνούντες Ουκρανοί δεν είναι απλώς ζόμπι και δεν είναι εθνικοί προδότες- ότι έχουν πολύ λογικούς λόγους να μη συμφωνούν με την εθνικιστική αφήγηση και έχουν μια εναλλακτική αντίληψη για την Ουκρανία.

Αν η ουκρανική κυβέρνηση ήταν σοβαρή ως προς την εφαρμογή των συμφωνιών και δεν έβρισκε δικαιολογίες επικαλούμενη τις απειλές των εθνικιστών, θα μπορούσε να ζητήσει βοήθεια από τη Δύση -για μια πολύ παγιωμένη θέση των Ηνωμένων Πολιτειών και της ΕΕ στην ταχεία εφαρμογή των συμφωνιών. Αυτό θα ήταν σίγουρα χρήσιμο για την ουκρανική κυβέρνηση και θα αποσυντόνιζε το εθνικιστικό τμήμα της κοινωνίας των πολιτών, ειδικά εκείνα τα τμήματα που εξαρτώνται άμεσα από την οικονομική βοήθεια της Δύσης.

ΠΗΓΗ  : https://tvxs.gr